Kitap Değerlendirmesi

Norman G. Finkelstein’ın son kitabı Zulme Karşı Gandhi Tuti Kitap’tan çıktı. Finkelstein bu son kitabında, Gandhi’nin inancının temelinin neye dayandığını ve Gandhi’nin öğretisinin bütünlüğüne ulaşabilmek için bir araya getirmemiz gereken parçaların neler olduğunu ele alarak bize konuya dâir tarafsız bir bakış açısının kapılarını aralamış.

Gandhi’nin yolundan gidenlere uygulattığı formül, zalimlere karşı kalplerinde öfke olmadan meydan okumaktır. O, şiddetsizliğin şiddetten daha çok cesaret gerektirdiğine inanır. Şiddet kullanmayan direnişçinin düşman ateşine “yüzünde bir gülümseme” ve “neşeyle” dalmasını bekler.  Gandhi öğretisinde, birbirini sevmeyi öğrenen insanların arasındaki uçurumların kapanabileceğini ve bu uçurumdan faydalanarak kitleler üzerinde hâkimiyet sağlamaya çalışanların da artık bir güçlerinin kalamayacağını söyler. Fakat sevginin ve fedakârlığın gücüne dayanan sessiz direniş, gözünü kan bürümüş deli bir zorbayı emellerinden nasıl vazgeçirecektir diye düşünülebilir. Ayrıca Gandhi “Benim rehberim akıl değil, iç sestir.” dediği hâlde satyagraha’dan bir ‘bilim’ olarak bahseder ve bu durum için geçerli açıklamalar yapmaktan geri kalmaz.

Finkelstein’a göre ise Gandhi, İngiliz emperyalizmine karşı mücadelelerini, Hindistan’ı yönetilemez ve dolayısıyla kâr edilemez hâle getirerek yürütmüştür. Yöntemi, İngiliz süngülerini siyaseten savunulamaz hâle getirerek etkisiz hâle getiren şiddetsizlik, Hindistan’a ihraç edilen İngiliz mallarını boykot ve İngiliz otoritelerini hükümsüz hâle getirmek için işbirliğini reddin bir bileşiminden oluşmuştur.

Bu durumda Gandhi’nin başarısı hangi çerçevede gerçekleşmiştir? İşgalcilerin vicdanlarına, kalplerine hitap etmesiyle mi yoksa bütçelerine, maddî çıkarlarına hitap etmesiyle mi bağlantılıdır?

Gandhi’nin şiddetsizlik felsefesini ele alan Finkelstein, şiddet ve suçu sona erdirmek için geliştirilen çözüm anlayışını her yönüyle tetkik etmiş. Böylece Gandhi bu kitapta sâdece hayranlık uyandıran bir yönden değil, düşünülesi diğer tüm yönlerden de açıkça masaya yatırılmış. Tüm bunlarla birlikte yazar Norman G. Finkelstein, Gandhi’nin yaşam deneyimi ve düşünceleri ile; idealist fakat disiplinli, cesur fakat tedbirli, daha parlak bir gelecek yaratmak için kollarını sıvayan insanlar için bulunmaz bir hazine sağladığına özellikle değinmiş.

Kitapta “vicdanları hızlandırmak”, “masumiyetin dayanılmaz gücü” ve “kusursuz bir fedakârlığın gücü” gibi kavramların Gandhi’nin elinde nasıl bir  direniş yöntemi hâline dönüştüğünü, bunların çeşitli olaylar karşısında nasıl sergilendiğini incelemek için objektif bilgilere yer verilmiş. Okuma esnâsında, güç ve vicdan arasında, korkaklık ve şiddet arasında ince düşüncelere doğru yol alınabiliyor. Yine Gandhi’nin siyasî programının ana başlıkları da Norman Finkelstein’in özetlediği hâliyle bu çalışmada yer bulmuş. Zulme Karşı Gandhi, az sayfa ile son derece öz ve net bilgi vermesi yönünden okuyucusunun yüzünü güldüren bir çalışma olmuş. Sorumluluk bilinci ve birlik şuuruyla hareket etmenin doğurduğu muazzam güçle tüm negatif unsurların alt edilebileceğini kanıtlaması açısından bakılınca bu kitabın basımında Tuti Kitap’ın zamanlaması gâyet isabetli görünüyor.